Vokal çalışmasında ilerlemeyi belirleyen unsurlardan biri, çalışmanın ne zaman bitirileceğidir.
Ses telleri küçük yapılardır ve yorulduklarında hızla verim kaybeder. Kursiyer bunu fark etmediğinde telafi etmeye başlar: daha çok bastırır, gırtlağı sıkar, duruşu bozar.
Bu telafiler kalıcı alışkanlığa dönüşür. Yani yorgunken yapılan çalışma yalnızca verimsiz değil, zararlıdır.
Yorgunluğun ilk belirtisi tondur. Ses incelmeye, parlaklığını yitirmeye ya da hafifçe kısılmaya başlarsa sınır aşılmıştır.
İkinci belirti geçiş bölgesidir: gün içinde rahat çalışan geçiş, yorgunlukla birlikte kırılmaya başlar. Üçüncü belirti fiziksel histir; boğazda kuruluk, kaşıntı ya da yutkunmada rahatsızlık.
Doğru tepki durmaktır. Kısa bir ara sonrasında devam edilebilir; aynı belirtiler daha erken tekrarlıyorsa o gün için ses çalışması bitirilmiştir.
Kalan zaman değerlendirilebilir: nota okuma, ritim çalışması, söz ezberi ve dinleme, sesi yormadan yapılan çalışmalardır. Derslerimizde günlük çalışma planı, ses dayanıklılığı gözetilerek kursiyerle birlikte kurulur.